האני נקשבנדי (אילאף, 22.7.2007)

הכותב והסופר הסעודי האני נקשבנדי, סוגר חשבון בשמו ובשם אינטלקטואלים אחרים בעולם הערבי אשר נפלו קורבן לחומת האיסורים של הצנזורה במדינות הערביות. גם מעוזם האחרון של האינטלקטואלים שוחרי-החופש, בירוּת, נפלה בעצמה קורבן לחסדיו של הצנזור הכל-יכול ומבחינתם של אלה, החירויות שאליהן ייחלו פעם ושמהן נהנו בעבר, כבר לא יחזרו.

עלייתה של הצנזורה

האם זה נכון שהעולם הערבי צועד בדרך הרפורמות? לא – הוא אפילו צועד לאחור! אתן לכם דוגמה קטנה לעניין זה. אינני יודע כיצד שכחתי את ניסיוני הארוך בעיתונות הערבית עם הצנזור האורב לנו ומפקח עלינו מאחורי כל פינה כאשר ניגשתי לכתוב סיפור בשם ”הצצה חטופה“. אם היה כותב הסיפור נמצא בכל מקום בעולם – אפילו בממלכת בהוטן שתתקשה למצוא אותה על המפה – הוא היה מתגאה ביצירתו ואילו אני, כבר למן הרגע הראשון קיללתי את מה שיצרתי. זאת משום שהפכתי בן-לילה לאויבו של הצנזור בכל מדינה ערבית. על-פי צו שלו, אסור היה לבוא עמי במגע, אסור היה לשוחח עמי ואסור היה אף לחשוב עלי!

הצנזור… הוא שהפך להיות זה המחליט בשם האומה כולה מה ראוי להיקרא ומה לא ראוי להיקרא. מה ראוי שייחשב ומה לא ראוי שייחשב. הצנזור הזה, שאיני מאמין כי סיים את בית-הספר היסודי, הפך להיות זה שמחליט איך ראוי שיעוצב מוחם של מאה מיליון איש. בסעודיה, בכוית, בסוריה… דמותו של הצנזור אינה משתנה. מה שמשתנה הוא רק שמו!

נפילתו של המעוז האחרון

האם ברצונכם לדעת מדוע אני חושב כי המצב נהיה רק יותר גרוע? משום שאנו, האוחזים בעט ואנשי-העיתונות האמנו כי ישנו צוהר של חופש אמנותי שאליו אנו משקיפים מאחורי סורגי ה”אסור“. הבטנו אל הבלחות האור בתוך האפלה ובירוּת הייתה בעבורנו הבלחה גדולה של אור. הבטנו אל בירוּת שהייתה הסמל לחופש האפשרי בעולם הערבי. כל עוד הייתה לבנון וכל עוד לבנון הייתה זרועה בלב האומה, הייתה גם חרות בכל האומה. אך אז הופתענו כי לבנון נדבקה גם היא במגפה, בחיידק שהביא גם אליה את נגיף ה”אסור“. ואז צצו בה צנזורים רבים… הצנזורים הלכו והתעצמו וחדל להיות קשור למשרד התקשורת לבדו, אלא היה קשור לשירותי הביטחון הכלליים.המילה הכתובה הוכפפה לצנזור הביטחוני בכל חלקי המדינה. די להתפתחות החירות הערבית! הכוֹתב הפך למטרה של הממסד הצבאי!

איש-הצבא, שאין לו שום קשר לכתיבה ולספרות, עזב את חזית-הלחימה, נטש את משימותיו הלאומיות בשביל להחליט כי ספרי אסור לפרסום. וכי כתיבתם של האחרים אסורה לפרסום. ואז הכתיבה של כולם הפכה אסורה לפרסום, חוץ ממה שעליו החליט האיש במדים - ”לא אסור“. אני מכבד את ריבונותה של כל מדינה. אך האם לא אמרו כי ארצות-ערב הן מולדתי? טוב, מולדת החירות האחרונה – האם תמו להם כל בעיות הביטחון, האם סיפור או מילה-כתובה הם שהפכו לדאגתה העיקרית של המולדת?

ייסורי הכותב הערבי

ספרי איננו הסוגיה כאן. הסוגיה כאן נוגעת לגורלן של פעולות גדולות בהרבה, של ספרים בעלי חשיבות גדולה בהרבה, אשר המולדת אסרה עליהם מלזרוע את דבריהם באדמה… אז היכן יזרעו אותן?! בירות כבר אינה כשהייתה… היא כבר איננה מה שסיפרו לנו עליה.

השקעתי שנתיים ביצירת ספרי, אך מאוחר יותר, בהחלטה שנלקחה תוך מחצית הדקה, הוציא הצנזור להורג את הספר. שנתיים מחיי היו כאדמה חרבה ולא זרעתי במהלכן דבר זולת עץ אחד. היום רוצים כי העץ הזה ימות דף אחר דף. מבלי שאוכל לזעוק, מבלי שאוכל להתלונן, מבלי שאוכל להתנגד.

אני אומר בשמי, בשמם של עשרת אלפי אינטלקטואלים, בשמם של יותר מעשרה מליון קוראים ובשמם של יותר ממאה מיליון מוחות שנאסר עליהם לחשוב, אני אומר בשם כולם: אנו מתנצלים בפניך, אדון הצנזור, הרי הוכחת כי אתה בעל-התבונה היחיד, הלאומי היחיד והצודק היחיד. אשר אלינו – אנו לא יותר מבוגדים עד לשד עצמותינו, בוּרים עד לשד עצמותינו וחמורים עד לשד עצמותינו.

نعتذر الى الرقيب.. فنحن خونة!

هاني نقشبندي (إيلاف، 22.7.2007)

هل صحيح ان العالم العربي يسير في طريق الاصلاح؟
لا.. بل يتراجع الى الوراء.
سأعطي مثلا صغيرا..
لا أعرف كيف نسيت تجاربي الطويلة مع الصحافة العربية، والرقيب المترصد لنا في كل منعطف حرف، لأقدم على كتابة رواية اسمها “اختلاس”.
اذا كان الكاتب في أي مكان في العالم، بما في ذلك مملكة بهوتان التي يصعب ان تجدها على الخارطة، اقول اذا كان الكاتب يفخر بانتاجه، فإني منذ اللحظة الاولى لانتاجي لعنت ما كتبت.
لأني اصبحت بين يوم وليلة خصم الرقيب في كل بلد عربي. اصبحت ممنوعا من التدوال بأمر منه. ومن الحديث بأمر منه. ومن التفكير بأمر منه.
الرقيب…
انه ذاك الذي اصبح يقرر نيابة عن الأمة كلها ما تقرأ وما لا تقرأ. متى تفكر، ولا تفكر.
هذا الرقيب الذي لا اعتقده قد تخطى المرحلة الابتدائية، اصبح هو من يقرر كيف يجب ان يكون عقل مائة مليون انسان.
في السعودية، في الكويت، في سوريا، لا يختلف شكل الرقيب.. لا يختلف سوى اسمه.
هل تريدون ان تعرفوا لماذا ارى الوضع يزداد سوءا؟
لأننا كنا نحن، اهل الصحافة والقلم، نعتقد ان هناك نافذة حرية ادبية نطل بها من وراء قضبان الممنوع. كنا ننظر الى بعض فرجات الضوء في العتم. كانت بيروت فرجة ضوئنا الكبيرة. كنا ننظر الى بيروت على انها رمز حرية الممكن في العالم العربي. فطالما كان هناك لبنان، وطالما كان لبنان مزروع في قلب الوطن، فستكون هناك حرية في كل الوطن.
ثم فوجئت ان لبنان اصيب بالعدوى. جرثومة نقلت اليه فيروس الممنوع. فأصبح فيها الف رقيب.
ثم تضخم الرقيب، لم يعد من وزارة الاعلام وحدها، بل من الأمن العام.
اصبحت الكلمة المكتوبة خاضعة لرقيب الأمن في الدولة كلها. يا له من تطور في الحرية العربية، ان يصبح الكاتب هدف المؤسسة العسكرية.
هذا العسكري البعيد عن القلم والكتاب، ترك الجبهة، ومهامه الوطنية، ليقرر ان كتابي ممنوع. وقلم الآخر ممنوع.. ثم كل الاقلام ممنوعة، الا ما يقول عنها وهو في زيه العسكري: لا مانع.
احترم سيادة كل بلد. لكن ألا يقولون بلاد العرب اوطاني؟
حسن يا وطن الحرية الآخير، هل انتهت مشاكل الأمن كلها حتى ما عادت هناك سوى رواية او كلمة لتصبح هي كل هم الوطن؟
ليست روايتي هي القضية، بل القضية هي ما هو مصير اعمال اكثر اهمية، وكتاب اكثر اهمية، منعتهم اوطانهم ان يزرعوا كلماتهم على ارضها.. أين سيزرعون؟
لم تعد بيروت كما كانت، لم تعد كما قالوا لنا..
عامان اضعتهما في صناعة روايتي. ثم وفي قرار صنع في نصف دقيقة، اعدم الرقيب الرواية.
عامان كانا كأرض قاحلة في حياتي، لم ازرع فيها سوى شجرة وحيدة. اليوم يريدون ان تموت الشجرة ورقة ورقة. دون ان اصرخ، دون ان اشتكي، دون ان اعترض.
سأقول باسمي وباسم عشرة آلاف مثقف وكاتب، باسم اكثر من عشرة ملايين قارئ، وباسم اكثر من مائة مليون عقل ممنوع عليه ان يفكر، سأقول باسم كل هؤلاء: نعتذر اليك ايها الرقيب، فقد اكتشفت انك العاقل الوحيد، والوطني الوحيد، والصادق الوحيد. اما نحن فخونة حتى النخاع. وجهلة حتى النخاع. وحمير حتى النخاع.