שאכּר אל-נאבולסי (אילאף, 26.6.2007)

הליברל שאכּר אל-נאבולסי מבקר את האינטלקטואלים הערביים על חוסר עמידתם לצד עמיתיהם לדרך אשר הושׂמו בבתי הכלא של הדיקטטורות הערביות. בעיניו, כל דבר שאינו עמידה איתנה ומאוחדת לצד האסירים וכנגד הדיקטטורות ודרכיהן הנבזות הוא בגידה בתפקידו של האינטלקטואל בחברה הערבית.

במהלך המחצית השנייה של המאה העשרים ובשבע השנים הראשונות של המאה העשרים ואחת היינו עדים לפירסומם של גילויי דעת מבישים אשר נתפרסמו מטעם קבוצות האינטלקטואלים הערבים, איגודיהם, חוגיהם, התאגדויותיהם וכל ארגוניהם המשתייכים למוסדות החברה האזרחית (NGO’s). בפירסומיהם יצאו קבוצות אינטלקטואלים אלו כנגד אינטלקטואלים אחרים, אחיהם לעט ולשיח, הנמקים בבתי הכלא של הדיקטטורות הערביות, כאילו ביצעו אלה האחרונים רצח, גניבה, שוד או פריצה לבנק. האינטלקטואלים כאילו ואומרים “מה זה ענייננו?!” וזוהי בגידה בשליחותם בחיים ובתרבות, בעיקר מצידם של האינטלקטואלים אשר חיים בתוככי העולם הערבי, בחיקם של המשטרים הדיקטטוריים הערביים הכופרים, ובדבריהם הללו הם למעשה מלבינים ומכשירים את פשעי המשטרים.

הדיקטטורים נגד האינטלקטואלים
המשטרים הדיקטטוריים בעולם הערבי דואגים לרדוף, להעניש, לכלוא ולעתים אף להרוג את האינטלקטואלים בלי משפט-צדק. זעקתם של ארגוני זכויות האדם העולמיים בעניין זה נופלות על אוזניים ערלות ולא הועילו גם אזהרות האו”ם או איומי האיחוד האירופי כלפי הדיקטטורוֹת הכופרות. המדינות הדיקטטוריות הכופרות אינן חוששות גם מדעת הקהל המערבית או מן התקשורת המערבית. במקביל, התקשורת הערבית – הנתונה ברובה כבת-ערובה או כרכוש פרטי של המשטרים השליטים – שותקת לנוכח הפשעים הללו. כל מחאה על פשעים מן הסוג הזה, מצד גורמים במערב או מצד גורמים במזרח התיכון, נחשבת כהתערבות בלתי-חוקית בענייניהן של הדיקטטורות הכופרות. אפילו הדיבור או אזכור ענייני הכליאה וההענשה להם נחשפים האינטלקטואלים והפוליטיקאים באופן כללי ללא משפט-צדק החלו להיחשב מבין החטאים הלאומיים החמורים והמגונים ביותר. כמו כן, המבצעים פשעים אלה מואשמים בשיתוף-פעולה עם הקולוניאליזם ועם מדינות-זרות או עם קריאתן של האחרונות להתערבות בעניינים הלאומיים-הפנימיים. וכך, בהעדר הצדק במדינות ערב, והלא אין צדק במזרח התיכון, הפכה הסיסמה “ההרג הוא הבסיס לשלטון” תחליף לסיסמה “הצדק הוא הבסיס לשלטון.

אינטלקטואלים במצור - סוריה כדוגמה
אינני חפץ להציג כאן את כלל הפשעים אשר ביצעו המדינות הדיקטטוריות הכופרות כנגד האינטלקטואלים והפוליטיקאים האופוזיציונריים. פשעים אלה ידועים, נראים לעין-כל ואין צורך לחזור עליהם פעם נוספת. הדבר החדש בעניין זה הוא מה שנזכר לאחרונה ב”הצהרת דמשק לשינוי הלאומי-דמוקרטי” בעניין פעולות הדיכוי של המשטר הסורי והמצב הכללי בסוריה ובדרישה לשחרר את העצורים ולסגור את פרק המעצרים הפוליטיים אשר “מרעיל” את החיים במולדת והרס את חייהן של אלפי משפחות סוריות.

המשטר השולט בסוריה אינו חדל כל העת מהמשך מעצרם של עשרות פעילים פוליטיים בתחום הדמוקרטיה והחוקה ובראשם עארף דלילה*. בנוסף מבצע המשטר הסורי מבצעי-מעצר שהביאו לתפיסתם של אינטלקטואלים, פעילים פוליטיים ודמוקרטיים ופעילי זכויות-אדם כגון אנואר אל-בּני, מישֵל כּילו, מחמוד עיסא, סלימאן אל-שמר, ח’ליל חוסין וכּמאל אל-לבּואני. ישנם גם פעילים פוליטיים ופוליטיקאים אחרים הממתינים למשפט ונדמה כי סוריה כולה מצויה בבית-כלא גדול. כל האישים הנזכרים לעיל, לא ישוחררו מכלאם גם לאחר תום ריצוי תקופת מאסרם, אלא ייטפלו להם אישומים חדשים וייערכו להם משפטי-כזב שבסופם הם יושמו פעם נוספת בכלא.

סיפור זה יחזור במעגל אין-קץ עד כי ייכנעו ויוותרו על הטפותיהם או ימותו או עד כי יגיעו לשלבים האחרונים של חייהם. כך היה המקרה עם האופוזיציונר הנודע, ריאד אל-תוּרכּ (”נלסון מנדלה הסורי“) אשר נאסר לתקופה של 20 שנה ויצא מן הכלא רק לאחר שמלאו לו 75 שנה והוא היה כבר על ערשׂ-דווי, אז חשש המשטר הסורי ממותו יותר מאשר חשש מפעילותו בעודו בחיים [הכוונה לגלי האהדה שמותו יכול היה ליצור בסוריה]. כך היה המקרה גם עם צלאח ג’דיד**, אשר נכלא ללא-משפט לתקופה של 23 שנים בימי האב הנשיא, חאפז אל-אסד. ג’דיד שוחרר מכלאו כאשר היה כבר גוסס והלך לעולמו מייד עם שחרורו. מקרה דומה שניתן למנותו היה המקרה של נור אל-דין אל-אתאסי*** אשר נגזרו עליו 22 שנות מאסר בימיו של אסד האב ונפטר מייד עם שחרורו מן הכלא. וישנם עוד רבים-רבים כמותם.

קריאה לאיחוד השורות
אלו היו מקצת קורבנותיו של אסד האב, אך גם קורבנותיו של אסד הבן, המוחזקים בבתי הכלא הידועים של המשטר הסורי ובינם כלא ”אל-מוזה“ וכלא ”תדמור“ מטיל האימה, הנחשב קשה ונורא יותר אף מכלא הבסטיליה הידוע לשמצה, צפויים לגורל דומה. ישנם גם קורבנות אחרים של אסד הבן ורק אם נתייצב אנו, האינטלקטואלים הליברליים, בצורה אחראית ואחידה ונצא לפעולה נחושה, או אז יגיע קולנו למצפונו של העולם החופשי - המצפון הערבי הרי כבר חדל מלהתקיים באורח תקין ונרקב מיסודו.

* ד”ר עארף דלילה שימש בעבר כראש המכללה הסורית לכלכלה ולמסחר, היה הדובר של הועדות הסוריות לשיקום החברה אזרחית וחבר הועד הפועל של הפורום לשיח הלאומי. נעצר על-ידי כוחות הביטחון הסוריים בספטמבר 2001 בשל ביקורת שמתח בנאום על השחיתות של השליטים הסוריים, אשר מחסלת כל סיכוי לשיקום המדינה הסורית וכלכלתה.

** צלאח ג’דיד – קצין בצבא סוריה ואיש בעת’ שהיה ממתנגדיו המובהקים של הנשיא חאפז אל-אסד. נאסר על-ידי האחרון בשל התנגדותו הפוליטית לו בשנת 1970 ושוחרר מכלאו זמן לא רב לפני שנפטר, באוגוסט 1993.

*** נור אל-דין אל-אתאסי – נשיא סוריה ומזכ”ל מפלגת הבעת’ הסורית בין השנים 1970-1966. הודח בהפיכת-חצר לבנה על-ידי שר הביטחון בממשלתו, חאפז אל-אסד בנובמבר 1970 והושם במאסר ל-22 שנים. נפטר מייד עם שחרורו בשנת 1992.

صمت الحجارة وخيانة المثقفين

شاكر النابلسي (إيلاف، 26.6.2007)

1

شهد النصف الثاني من القرن العشرين والسنوات السبع من القرن الحادي والعشرين مواقف مخزية من مجموعات المثقفين العرب، وتجمعاتهم، ونقاباتهم، واتحاداتهم، وكل تنظيم لهم، ينتمي إلى مؤسسات المجتمع المدني، تجاه إخوانهم وأصدقائهم وزملاء لهم في القلم والكلم، الذين يرزحون في سجون الديكتاتورية العربية، وكأن هؤلاء مجرمين، ارتكبوا جرائم قتل، وسرقة، وقطع طرق، وسطو على البنوك.. الخ. وكأن حال المثقفين يقول: “وأنا مالي”. وكان ذلك خيانة من المثقفين لرسالتهم في الحياة وفي الثقافة، خاصة أولئك المثقفين الذين يعيشون في الداخل، وفي أحضان الأنظمة الديكتاتورية المارقة، ويمارسون مسح الأحذية، واللحى لها.

2

لقد تمادت أنظمة الحكم الديكتاتورية في العالم العربي في التنكيل بالمثقفين وسجنهم وتعذيبهم وربما موتهم، بدون محاكمات عادلة. وذهبت صيحات منظمات حقوق الإنسان المختلفة في العالم أدراج الرياح. ولم تنفع بهذه الدول الديكتاتورية المارقة تحذيرات الأمم المتحدة، وتهديدات الاتحاد الأوروبي. كما لم تخشَ هذه الدول الديكتاتورية المارقة الرأي العام الغربي، ولا الإعلام الغربي. في حين صمت الإعلام العربي - وهو المرتهن والمملوك في معظمه لأنظمة الحكم - عن هذه الجرائم، وتجنب دعوة المثقفين للحديث وإثارة مثل هذه الجرائم. واعتُبر أي اعتراض على مثل هذه الجرائم من قبل الغرب أو الشرق تدخلاً غير مشروع في الشؤون الداخلية للدول الديكتاتورية المارقة. بل إن الحديث، وإثارة مواضيع سجن وتعذيب المعارضة من المثقفين والسياسيين عموماً دون محاكمات عادلة، أصبح من الموبقات والكبائر الوطنية المُحرّمة، التي يتهم مرتكبوها بالعمالة للاستعمار والدول الأجنبية، ودعوة السلطات الأجنبية للتدخل في الشؤون الداخلية الوطنية. وذلك كله في غياب العدالة العربية، حيث لا عدل في هذا الشرق، وأصبح شعار: “القتل أساس المُلك” بديلاً للشعار الكاذب والمزيف: “العدل أساس المُلك”.

3

لا نريد هنا أن نستعرض عدد الجرائم التي ارتكبتها الدول الديكتاتورية المارقة بحق المثقفين والسياسيين المعارضين، فهي معروفة ومشهودة، ولا تحتاج إلى تكرار. والجديد فيها هو ما جاء في “إعلان دمشق للتغيير الوطني الديمقراطي” الأخير عن الممارسات القمعية للنظام السوري والأوضاع العامة في سوريا مطالباً بالإفراج عن المعتقلين، وطي صفحة الاعتقال السياسي الذي سمم الحياة الوطنية، ودمر حياة آلاف الأسر السورية. فنظام الحكم في سوريا لم يكتف بمواصلة اعتقال عشرات الناشطين السياسيين الديمقراطيين والحقوقيين وعلى رأسهم: عارف دليله، بل وقام بحملة اعتقالات طالت مثقفين وناشطين سياسيين ديمقراطيين ونشاطي حقوق إنسان كأنور البني، وميشيل كيلو، ومحمود عيسى، وسليمان الشمر، وخليل حسين، وكمال اللبواني. وهناك ناشطون سياسيون ومثقفون آخرون ينتظرون المحاكمة. بل إن سوريا كلها في سجن كبير. وهؤلاء جميعاً لن يفرج عنهم بعد انتهاء مدة سجنهم، ولكن ستُلفق لهم تهم جديدة ومحاكمات صورية، ويعادوا مرة أخرى إلى السجن، وهكذا دواليك حتى يتلفوا ويتخلوا عن دعواهم، أو يموتوا، أو يصلوا إلى الرمق الأخير من حياتهم كما تم مع المعارض البارز رياض الترك (مانديلا سوريا)، الذي سُجن لمدة عشرين عاماً، ولم يخرج من السجن إلا بعد أن بلغ أكثر 75 عاماً، وبعد أن شارف على الموت، وخشي النظام الحاكم في سوريا من موته أكثر من خشيته من حياته. وكذلك صلاح جديد الذي سُجن 23 عاماً دون محاكمة في عهد الأب القائد، ولم يخرج من السجن إلا بعد شارف على الموت، ومات بعد خروجه من السجن مباشرة. كذلك نور الدين الأتاسي الذي تم سجنه 22 عاماً أيضاً في عهد الأب القائد، ومات بعد خروجه من السجن مباشرة. وغيرهم كثيرون. وهؤلاء هم ضحايا الأب القائد. أما ضحايا الإبن القائد في السجون السورية المشهورة كسجن “المزّة” وسجن “تدمر” المخيف والمرعب، الذي يفوق قسوة وبشاعة عن سجن الباستيل المشهور، فسوف يلاقوا المصير نفسه. وسيكون هناك ضحايا آخرون للحفيد القائد، ما لم نقف نحن المثقفين الليبراليين وقفة مسؤولة وجماعية، ونتحرك بقوة، ليصل صوتنا إلى ضمير العالم الحر. أما الضمير العربي المرحوم فقد أصبح رميماً.
السلام عليكم.