אין דמוקרטיה ללא דמוקרטים
כללי 25 ביוני, 2007סעיד אל-חמד (השיח התרבותי , 13.6.2007)
העיתונאי ואיש התקשורת הבחרייני סעיד אל-חמד כואב את אוזלת-ידן של המדינות הערביות בהנחלת הדמוקרטיה כרעיון מנחה ומכונן במסגרתן וזועם על השתלטותם העוינת של גורמים פסבדו-דמוקרטיים על הזירה הפוליטית ועל דעת הקהל בעולם הערבי.
כפי שאין מדע בלא מדענים, הנדסה בלא מהנדסים או רפואה בלא רופאים, באופן דומה לא ייתכן קיומה של דמוקרטיה בלא דמוקרטים.
זוהי העובדה היסודית ביותר במדעי המדינה והחברה ואין צורך כי נרמה את עצמנו ואת פשוטי-העם האחרים שבינינו בשיח הפולמוסי אודות הדמוקרטיה עם פלגים, קבוצות וכוחות פוליטיים אשר אינם מכירים בדמוקרטיה באופן בסיסי, רואים בה את המקור לכל רעה וצרה, תוקפים אותה ונלחמים נגדה כפי שנלחמים במחלות ובמגפות מסוכנות. לא ייתכן כי נוסיף ונרמה את עצמנו באמונה כי כוחות ותנועות כאלו ישתנו בן-לילה לכדי כוחות ותנועות דמוקרטיות.
דמוקרטיה ערבית אופורטוניסטית
לא ייתכן כי נסתמך ונישען על הציפייה כי תחִייה דמוקרטית אמיתית תכונן ותצליח להקים חברה דמוקרטית או מדינת-חוק ומוסדות בעולם הערבי ובאזור שלנו. לא ייתכן כי תחייה זו תעלה ותצמח מתוך מכלול הכוחות אשר רכבו על הגל הדמוקרטי הערבי והעולמי בצורה אופורטוניסטית ותועלתנית צרה בכדי לאפשר לקבוצות השונות שבינן לכבוש את עמדות המפתח בקביעת ההחלטות. דבר זה נועד רק כדי לשרת את האינטרסים הפרטיים של קבוצות אלה שהינם רחוקים מרחק יום מלילה מן הדמוקרטיה או מיצירתו של אקלים דמוקרטי-אזרחי-מודרני אשר מכיל את כל גווני החברה, מכיר בקיומם של כל הפלגים הפוליטיים והחברתיים, כזה אשר יסלול את הדרך להקמתה של חברה מוסדית, פלורליסטית במובן הרחב ביותר של המילה.
איך נשכנע את עצמנו, אנו הערבים, ביכולת להגיע לחברה דמוקרטית כאשר אנו נוקטים בדרכים הקיצוניות ביותר של ביטול האחר?! כאשר המשטרים הערביים הנושאים אל על את נס הדמוקרטיה, מצרים את צעדיהם של הפעילים הדמוקרטיים האמיתיים ומרחיקים אותם ממעגלי ההשפעה, שיתוף-הפעולה וההבנה שלהם, בעודם מקימים גשרים ובונים ערוצי תקשורת עם “הדמוקרטים לרגע” האופורטוניסטים והתועלתנים ביותר המכירים היטב את הדרכים הערביות וכך מסבים לשולחנם של כלל הערבים, תהנה עמדותיהם ודרכיהם אשר תהיינה.
אלו האחרונים מריעים ומרעיפים שבחים כל אימת שממסמסים המשטרים הערביים את הדמוקרטיה אך מציעים את התמודדותם ואף זוכים כאשר אלה משיבים את הדמוקרטיה על כנה. הדבר החשוב ביותר בעיניהם של הללו הוא כי שולחנותיהם של המשטרים הערביים יוותרו ערוכים לכבודם וכי הם ורק הם ישבו בראשם ויסעדו ללא נוכחותו של האחר [תומך הדמוקרטיה].
חברה במצור
איך נשכנע את עצמנו, אנו הערבים, ביכולת להגיע לחברה דמוקרטית ופלורליסטית כאשר הלך הרוח בעולם הערבי כולו מפעיל פיקוח, רודף ומחרים את המחשבה החופשית והעצמאית תוך שחיקתו באמצעי כפייה ודיכוי על-מנת שישוב אל “חבר הצייתנים”?! הלך הרוח הזה מבטל את השאלות לטובת תשובות מוכנות-מראש וכך הופכות המסורות המועברות מדור לדור תחליף אמיתי לשכל הישר. מילות השאלה “מדוע” ו”למה” אסורות מלהזכיר ואינן עולות על הלשונות והן בגדר מבוקשות בכל תחנות הפיקוח הערביות משום שהפגנות המונים נרחבות גויסו ואורגנו נגד מילים אלה.
האישה הערביה שואלת “למה” וזאת על-מנת להשיב לעצמה את זכויות האזרח שלה, את זכויותיה ואת החופש שלה לבחור ולהחליט… ואילו “הדמוקרטים לרגע” מדכאים ומחרימים אותה, מגייסים צבאות כּבירים כנגדה ומוציאים לרחובות הפגנות-גינוי כנגדה, כשהם משתמשים בכלי הנשק הכבדים והקטלניים בהעלאתם האשמות בדבר הפקרות, מתירנות ופריצוּת.
איך נשכנע את עצמנו, אנו הערבים, ביכולת להגיע לחברה דמוקרטית ופלורליסטית כאשר “הדמוקרטים לרגע” מצליחים בבואם להגיש עתירה מטעם העם לכאורה בתביעה לפתוח מחדש את משפטו של טאהא חוסין, את שריפתם של קבצי “אלף לילה ולילה” ושל ספריהם של אבן אל-ערבּי ואבן רוּשד בעודם חוגגים בסתר ובגלוי את מידת שליטתם באמצעי התקשורת ובמנגנוני החינוך בעולם הערבי ואת השפעתם ויכולת ההתערבות שלהם במנגנונים אחרים.
מכאן נומר כי לא ניתן למצות את העניין הדמוקרטי בעריכתן של בחירות. הדמוקרטיה החברתית איננה מתקיימת, נתונה במצור ועומדת תחת רדיפה וחרמוֹת במרחב החברתי הערבי ובמקומה עלו כוחות חברתיים פטרוניים אשר כפו עצמם על דעת הקהל הערבית ועל מעצביה עד כי אלה מביעים תמיכה בדמוקרטיה אך מצביעים בבחירות בעבור אויביה. זוהי דעת קהל ערבית מעוותת וחסרת תוחלת והרי אין דמוקרטיה ללא דמוקרטים.
لا ديمقراطية من دون ديمقراطيين
سعيد الحمد (الحوار المتمدن، 13.6.2007)
كما أنه لا يمكن أن يكون هناك علم من دون علماء أو هندسة من دون مهندسين أو طب من دون أطباء.. فكذلك لا يمكن أن تكون هناك ديمقراطية من دون ديمقراطيين.
هذه حقيقة الحقائق في علم السياسة الاجتماعي فلا داعي لأن نخدع أنفسنا ونضلل الآخرين من البسطاء معنا في الحديث السجالي عن الديمقراطية مع شرائح وفئات وقوى لا تعترف بالديمقراطية أصلاً وتعتبرها أصل الداء والبلاء، فظلت تعاديها وتكافحها كما تكافح الأمراض الوبائية الخطيرة.. ولا يمكن أن نخدع أنفسنا مرة أخرى فنصدق أن مثل هذه القوى والحركات تحولت بين يوم وليلة الى حركات وقوى ديمقراطية.
لا يمكن التعويل والاعتماد وتوقع نهضة ديمقراطية حقيقية تؤسس وتنجز مجتمعاً ديمقراطياً أو دولة القانون والمؤسسات في عالمنا العربي، وفي منطقتنا، من مجموعة قوى اعتلت الموجة الديمقراطية العربية والعالمية في انتهازية نفعية ضيقة لتمكين جماعاتها واحتلال المواقع المتقدمة في صنع القرار، بما يصب في مصالحها الخاصة والذاتية ولخدمة مشاريعها التي هي أبعد ما تكون عن الديمقراطية أو عن تهيئة مناخ ديمقراطي مدني عصري يستوعب كل التلاوين ويعترف بكل الأطياف السياسية والمجتمعية بما يفتح فضاءً لقيام مجتمع مؤسساتي تعددي عريض وواسع.
ثم كيف نقنع أنفسنا نحن العرب بالوصول الى مجتمع ديمقراطي ونحن نمارس أقصى أشكال إلغاء الآخر.. بينما الأنظمة العربية التي ترفع شعار الديمقراطية تحاصر الديمقراطيين الحقيقيين وتستبعدهم من دائرة اهتمامها وتعاونها وتفاهمها، لتفتح جسوراً وتقيم قنوات مع »الديمقراطيين الطارئين« النفعيين والوصوليين منهم والذين يعرفون من أين تؤكل الكتف العربية، فظلوا يأكلون على كل الموائد العربية وفي مختلف ظروفها.
فيصفقون ويهللون اذا ما صادرت الأنظمة الديمقراطية وألغتها ويترشحون ويفوزون اذا ما أعادت تلك الأنظمة الديمقراطية.. فالمهم لديهم أن تظل الموائد عامرة وأن يظلوا يتصدرونها ويأكلون دون الغير فوقها.
كيف نقنع أنفسنا نحن العرب بالوصول الى مجتمع ديمقراطي تعددي بينما المناخات والأوضاع العربية بعمومها تترصد وتلاحق وتصادر التفكير الحر المستقل، وتجرجره قسراً وقهراً للعودة الى »بيت الطاعة«، فتمنع السؤال لصالح الجواب الجاهز المعلب ليغدو النقل بديلاً أصيلاً للعقل.. وتصبح »لماذا« ممنوعة من العبور ومصادرة من الثغور ومطلوبة في كل المخافر العربية بعد أن تم تجييش وتحريك التظاهرات الشعبية الواسعة ضدها.
»فلماذا« التي أطلقتها المرأة العربية وهي تطلب استعادة مواطنتها وحقها وحرية قرارها وخيارها.. قمعها وصادرها »الديمقراطيون الطارئون« فجّيشوا الجيوش ضدها وسارت تظاهرات التنديد بها مستخدمة أعتى وأمضى الأسلحة تلك التي حملت اتهامات »التفسيق والانحلال والتفريط«.
فكيف نقنع أنفسنا نحن العرب بإنجاز مجتمع ديمقراطي تعددي بينما »الديمقراطيون الطارئون« ينجحون في تدشين عريضة »شعبوية« تطالب بإعادة محاكمة طه حسين واحراق مجلدات ألف ليلة وليلة وكتب ابن عربي وابن رشد، فيما يحتفلون سراً وعلانية بمدى سيطرتهم على وسائل الاعلام وأجهزة التعليم في عالمنا العربي، وتنفذهم وتمكنهم من أجهزة أخرى.
ومن هنا نقول لا يمكن اختزال المسألة الديمقراطية في صناديق الاقتراع.. فثمة ديمقراطية اجتماعية مفتقدة محاصرة وملاحقة ومصادرة في فضائنا الاجتماعي العربي لصالح وصايات مجتمعية فرضت نفسها على الوعي العربي العام وقادته الى حيث يناصر الديمقراطية لكنه ينتخب أعداءها.. وهو وعي عربي معكوس ورهان خاسر فلا ديمقراطية من دون ديمقراطيين…
