שריף חאפז (היום השביעי [מצרים], 19.10.2009)

תורגם על ידי ברוריה הורוביץ

הפובליציסט המצרי שריף חאפז מותח ביקורת נוקבת על שייח’ים שאינם מסתפקים בהבעת התנגדות להסרת הניקאבּ, אלא מאשימים בזנות את כל הנשים שאינן עוטות אותו, ובכך פועלים בניגוד לרוח הדת, האוסרת לטפול על נשים צנועות אשמת ניאוף. לטענתו, אם רוצים לבער את הזנות, יש לטפל ראשית בשורש הבעיה שהוא העוני והנחשלות בחברה.

שמעתי את מה שאמר שייח’ אל-אזהר על הניקאבּ בעת ביקורו בבית-ספר של אל-אזהר. התפעלתי מסגנון דבריו, אבל בכל מה שקשור להסרת הניקאבּ בקמפוס החינוכי סברתי שאין לי כל נגיעה בעניין, מפני שהדובר הוא שייח’ אל-אזהר, שהוא בעל סמכות גבוהה משלי בענייני דת, מפני שהוא מדבר על הקמפוס החינוכי שהוא עצמו ממונה עליו, ומפני שאני מאמין בחירותו של האדם להתלבש כטוב בעיניו מחוץ למקומות שבהם הוא מחויב ללבוּש מסוים. כתבתי זאת במאמרי הקודם שבו הבעתי את תמיכתי בדעתו של ד”ר חמדי חסן, ציר מטעם האחים המוסלמים בפרלמנט, שטען בתכנית “עשר בערב” כי הניקאבּ איננו מצווה דתית ואף לא סוּנה,^[1] אלא נתון לבחירה אישית. אני בטוח בצדקת דבריי, ולא אסטה מהם כמלוא הנימה, שכן יש בהם היגיון, וההיגיון עולה תמיד בקנה אחד עם הדת שלי, דת האסלאם המונותיאיסטית. זהו ההיגיון של מי שמבין את דברי אללה השקולים במאזניים ממעיין הסַלְסַבִּיל,^[2] יורד לעומקם של הדברים, ואינו מקדש את הטקסטים מבלי לקרוא את הדעות השונות בנושא הנידון.

אלא שעם הִתְרבּוּת חילופי הגידופים בין המחנות החלוקים ביניהם בשאלת הניקאבּ, מחנוֹת שהוצאתי עצמי מתוכם מן הרגע הראשון, כפי שציינתי, נשמעו דעות שבלשון המעטה יש בהן כדי לעורר מלחמת אחים ולהביא לפילוג קשה בין האנשים, אם לא יועמדו לדין המחזיקים בדעות אלו, שכן זוהי הדרך החוקית לשמור על שלום הציבור בחברה ובמסגרת דיון זה. למרות שרוב האנשים המאמינים בהיגיון של בני תרבות הדירו את עצמם מהמערכה בהשאירם אותה למומחים כדי שיכריעו בה, מיהרו “כמה” שייח’ים המשדרים בתחנות הלוויין ללבּות את האש ולהודיע ש “כל  מי שמתגנדרת היא זונה”. “מתגנדרת” על-פי תפיסתם היא אישה שאינה עוטה חג’אבּ או ניקאבּ. אין ספק שיש להעמיד לדין את מי שאמר דברים אלה, שכן בכך הוא האשים בזנות מספר בַּל יתואר של נשים.

כך, למשל, אמר ד”ר סַפְוַות חִגאזי: “אסור לאיש לומר שעטיית הניקאבּ היא בגדר נוהג. אם מישהו חושב כי זו אשר עוטה את הניקאבּ יכולה להחביא מתחתיו אולר, הרי זו אשר מתגנדרת ומגלה את יופייה לאחרים היא זונה שמחביאה בתוכה את השטן”. אילו היה מסתפק בהבעת דעתו על עוטות הניקאבּ ניחא, שהרי שמורה לו הזכות להביע את דעתו האישית על הניקאבּ, אבל אין לו ולכל אחד אחר כל זכות לטעון שהמתגנדרת היא זונה. מה רבות הן הנשים הצנועות שהאשימן בזנות בדבריו אלה, בשרתוֹ כמטיף דתי! כיצד יש להבין את דבריו שנאמרו ממרום מעמדו? והוא זה שמצפים ממנו להיות דוגמה ומופת לאחרים!

השייח’ מוסטפא אל-עדווי אמר שהוא מגנה “את האוניברסיטה על כך שהיא מתירה למתגנדרות הזונות להיכנס לשעריה, ובו בזמן מונעת את הכניסה מעוטות הניקאבּ המכובדות ומתנכלת להן”. אל-עדווי תיאר את אלה המחזיקים בדעה שאין לחייב את עטיית הניקאבּ כ”חבורה של סוטים”, והאשים אותם ב”פריצות והפקרות” ובכך שהם “תועמלני השחיתות וחיילי השטן שכּפה עליהם להפיץ את רעיונות השווא שלו”.

כאשר שמעתי את הדברים הללו נדהמתי מן הקלות הבלתי נסבלת שבה מדברים שייח’ים אלה, הטוענים שבהיותם שייח’ים הם מצייתים לאללה יותר מאחרים, בהשמיצם את הנשים הצנועות בזנות בקלות שכזו, ומן הפשטות שבה שייח’ טופל אשמה על כמה מיליוני נשים. יום הדין בוא יבוא, והשייח’ים המטיפים לשפע ולשגשוג בהטפותיהם יהפכו למטיפים למלחמת אחים. המוזר הוא ששייח’ אל-עדווי מאשים בפריצוּת את אלה שטוענים כי הניקאבּ איננו מצווה, ובכך הוא מפנה אצבע מאשימה אל השייח’ים אל-בּייהקי, אל-נווי, אל-שאפעי, אבן קדאמה אל-חנבּלי ואחרים מבין חכמי המורשת האסלאמית. הוא תיאר אותם כ”חבורה של סוטים”, והאשימם ב”פריצות והפקרות” ובכך שהם “תועמלני השחיתות וחיילי השטן שכּפה עליהם להפיץ את רעיונות השווא שלו”. האם דברים כגון אלה ראויים להיאמר?

יתרה מכך, מה רב המרחק בין דברי השייח’ים האלה לבין פסוקי הקוראן המתייחסים להשמצת הנשים הצנועות! שהרי אם הניקאבּ מצריך את ניהול כל המערכה הזאת, שבה נאשמות הנשים הצנועות בזנות ללא כל הוכחות, הרי לפי ההיגיון שלהם, הם חייבים להיענש, הלא כן? או שמא הדת בעיניהם היא סחורה הנמכרת ונקנית בהתאם להיצע ולביקוש, והם לוקחים ממנה מה שהם רוצים? אם כך, על-פי הקוראן יש להענישם במלקות, ויש למנוע מהם להופיע בערוצי הלוויין, שכן, על-פי הקוראן, עדותם כלל אינה קבילה, אלה הם המופקרים, הם מקוללים בעולם הזה ובעולם הבא ועונשם יהיה כבד. אלה הם דברי אללה, ולא דבריי חס וחלילה! אללה ישתבח ויתעלה ציווה עלינו לנקוט בדת את דרך הפשרה. הם היו נוהגים בחוכמה אילו היו מגנים את אי עטיית החג’אבּ או הניקאבּ, והיו מביעים את דעותיהם בסגנון מנומס המתאים לרוח הדת ושואב ממנה את השראתו, ובכך היו הולכים בדרך התבונה ואומרים דברי מוסר נאים בהטפותיהם, מבלי להאשים כה רבים מאלה שבחירתם אינה מקובלת עליהם, בין אם אלה נשים, ובין אם אלה דברי חכמי הדת הנכבדים מן העבר ובני זמננו.

אמנם הבעתי במאמרי הקודם ב”היום השביעי” את תדהמתי מעוצמת הביקורת ואף מהציניות שנחשפתי להן מצדם של אלה המגדירים את עצמם כאסלאמיסטים, או יותר נכון מצדם של אלה המנצלים את הדת, בעוד אני מותח ביקורת על המשמיצים את הנשים הצנועות. הם ביקרו אותי מפני שהבעתי את הסכמתי עם דעתו של ד”ר חמדי חסן, ציר מטעם “האחים המוסלמים” בפרלמנט, בדבר חופש הבחירה בעטיית הניקאבּ, והתעלמו מגוף המאמר מבלי להתייחס אליו, כאילו הם נותנים את הסכמתם המוחלטת לחירוּת בהשמצת הנשים הצנועות!!! תמוהה בעיני העובדה שאדם מתעלם מעיקרו של נושא הדיון ומתווכח על עניינים שוליים. תמוהה עוד יותר העובדה שאדם סוגד לחתיכת בד, ומתעלם מכל העוולות שהמוסלמים סובלים מהן בכל רחבי הארץ! כאילו בחתיכת בד זו מתגלם כבוד האומה וייחוסה, בעוד שלמעשה העוני, הבורות והחולי, שהם אלה אשר מובילים חלק מעוטות החג’אבּ והניקאבּ ומהמתגנדרות לזנות אמיתית, לא מציתים בהם ולו זיק של רגש שיעורר אותם לדון בהם!! כאילו התופעות שעומדות בבסיס המחלה אינן חשובות, אלא חשובה רק המחלה עצמה. כיצד ניתן לחסל את המחלה אם לא מחסלים את התופעות הגורמות לה? בכל הכנות, אינני מבין בשום אופן את ההיגיון שלהם!

מקור החשק המיני אינו בכיסוי הראש, עם כל הכבוד שאני רוחש לתפיסה הדתית, אלא במוח. אין דבר היכול למנוע מאישה לקיים יחסי מין אלא מוחה! אין כל הוכחה לצניעותה של האישה מלבד לשיקול הדעת שלה ויכולתה להבחין בנטיותיה הפנימיות. צמצום את כבודה של האישה לכדי חתיכת בד  הוא דבר ממש מגוחך. אינני כופה את דעתי, אלא מתווכח עם חוסר ההיגיון של מי שרוצה  לכפות את רצונו. הרי כולם חופשיים ללבוש את אשר יחפצו, וההתערבות בחופש הלבוש היא עניין מטופש ביותר, ויש בה משום בזבוז זמן כי לא נצליח לשנות בעניין זה מאום!

אכן דומה כי כמה שייח’ים ומומחים לענייני דת שכחו את מהות תפקידם, והם פועלים באופן מוחלט בניגוד לו. שכן במקום לעורר התנגדות להאשמת הנשים הצנועות, הם עצמם טופלים עליהן את האשמה; ובמקום להרגיע את הרוחות, ולעצב מחדש את הדיון כדי שיהפוך להיות רציונאלי, גם אם יישמו בסופו של דבר את רצונם, הם מציתים פתיל שלא ייכבה לעד. נודע לי שגברת אחת, אשר נפגעה מדבריו של ד”ר ספוות חִגאזי, הגישה נגדו תביעה על הוצאת דיבה. יש לה מלוא הזכות לעשות כן! החוק חייב למלא את תפקידו בִּמקום שהאנשים ייקחו את החוק לידיהם.

בסוף דבריי, ברצוני להביע את תקוותי שיעלה בידינו לקיים דיון בסוגיות שלנו, גם אם יהיה זה דיון סוער, מבלי לפגוע בזולת. חובה עלינו להתווכח, להיות חלוקים בדעותינו ולשאת ולתת, זאת כדי להגיע לעמק השווה.  גם אם יש בינינו חילוקי דעות, עלינו לכבד איש את רעהו, ולשאוף לקיים דיאלוג בתבונה, בהיגיון ותוך הימנעות מפגיעה באיש. קל מאד לפגוע, אין צורך בהיגיון לשם כך, שהרי הבריונות היא הדרך הקלה ביותר! לעומת זאת, קיום דיאלוג רציונאלי דורש חשיבה ושכל, ולא לכל אחד יש שכל,  ולכן זה קשה יותר מאשר לקלל ולטפול האשמות. לסיום, אם נרים ידיים, כי אז מה יהיה הבדל בין אלה המנאצים את הדת לבין השייח’ים הללו המאשימים את הנשים הצנועות?

____________________

[1] מסורת המושתתת על אורח חיי הנביא מוחמד שראוי לחקותו.

[2] מעיין הצדיקים, ממעיינות גן העדן שטעם מימיו כטעם הזנגביל.

هل قذف المُحصنات أصبح حلالاً؟

شريف حافظ (اليوم السابع، 19.10.2009)

سمعت ما قاله شيخ الأزهر حول النقاب، عندما كان يتفقد معهدا أزهريا، وعجبت للأسلوب ولكن وفيما يتعلق بأمر خلع النقاب فى الحرم التعليمى، وجدت أنه ليس لى فى ذلك ناقة ولا جمل، لأن المتكلم شيخ الأزهر، الأعلى منى فى شئون الدين، ولأنه يتكلم عن الحرم التعليمى، الذى يؤتمر بأمره، ولأننى مؤمن بحرية ارتداء الشخص ما يريده فى خارج الأماكن التى تفرض زيا مُحددا، كما أننى قد كتبت فى مقالى السابق، مؤيداً ما ذهب إليه النائب “الإخوانى” الدكتور حمدى حسن، فى برنامج العاشرة مساءً، بأن النقاب ليس فرضاً ولا سنة وإنما هو حرية شخصية، وأنا مقتنع بما أقول، ولن أحيد عنه قيد أُنملة، لأنه رأى المنطق، والمنطق يتماشى دوماً مع دينى الإسلامى الحنيف، لمن يدرك كلمات الله الموزونة بميزان من السلسبيل ويتعمق فى ما خلف الكلمات ولا يعبد النصوص دون قراءة للآراء المختلفة فى الأمر!

إلا أنه ومع تنامى ظاهرة التراشق بين المعسكرات المختلفة فيما يتعلق بقضية النقاب، التى أخرجت نفسى منها منذ اللحظة الأولى، كما قلت، ظهرت آراء، أقل ما يُمكن أن توصف به، أنها مُثيرة للفتنة، بين الناس، وحاضة على الانقسام الشديد، إن لم يكن اللجوء إلى القضاء لمُقاضاة قائليها، وهو الجهة الشرعية لضبط السلام العام فى المجتمع، وفى هذا الإطار، ورغم أن أغلب الناس ممن يؤمن بالمنطق المدنى للأمور، أقصوا أنفسهم من المعركة، تاركيها للمتخصصين ليبتوا فيها، فإن “بعض” شيوخ الفضائيات من مُثيرى الفتن، ما لبثوا أن أججوا الموقف، ليعلنوا أن “كل متبرجة، عاهرة”!! والمتبرجة فى مفهومهم، هى الأنثى التى لا ترتدى حجاباً ولا نقاباً. وبالطبع، فإن قائل تلك العبارة يجب محاكمته، لأنه قذف عدداً من النساء يفوق ما يمكن تصوره!

فقد قال الدكتور صفوت حجازى، “لا يجوز لمخلوق أن يقول إن ارتداء النقاب عادة، ومن يرى أن التى ترتدى النقاب يمكنها أن تخفى من أسفله مطواة، فإن التى تخرج متبرجة وتظهر زينتها للآخرين عاهرة وتخفى معها الشيطان” ولو أنه سكت عند رؤيته فى المنقبات، لهان الأمر، فالتعبير عن رؤيته الخاصة فى النقاب، مكفول، ولكن رؤيته أن المتبرجة عاهرة، ليست مكفولة له أو لغيره! فكم من محصنات قذفهم بهذا القول وهو داعية للدين!! فكيف يُنظر إلى ما قال، من موقعه؟ وهو المفترض أنه قدوة لغيره من الناس!!

وقد قال الشيخ مصطفى العدوى، إنه يستنكر “أن تسمح الجامعة بدخول المتبرجات العاهرات بينما تمنع المنقبات الشريفات ويضيق عليهن”!!! ووصف العدوى القائلين بعدم وجوب النقاب بأنهم “طائفة من أهل الزيغ والانحراف، ورماهم بالفسق والفجور، وبأنهم دعاة الرذيلة، وجند الشيطان الذين سخرهم لنشر مذاهبه الباطلة!”.

وعندما جاءنى الخبر وقرأت، دُهشت، لكم “السهولة” التى ينطق بها هؤلاء الشيوخ، الذين يدعون إطاعتهم الله أكثر من غيرهم، كونهم شيوخا، فى قذفهم المحصنات بكل هذا اليُسر!! بتلك البساطة، يرمى شيخ كل هذا العدد، المتجاوز للملايين من المحصنات؟؟؟ لابد وأن القيامة ستقوم، لتبدل الشيوخ من دُعاة خير ورخاء إلى دُعاة فتنة وحرب!!! والغريب أنه يرمى من يرى أن النقاب ليس فرضاً بالفجور، وهو بذلك رمى الشيوخ البيهقى والنووى والشافعى وابن قدامة الحنبلى وغيرهم، من علماء التراث الإسلامى، بأنهم “طائفة من أهل الزيغ والانحراف، ورماهم بالفسق والفجور، وبأنهم دعاة الرذيلة، وجند الشيطان الذين سخرهم لنشر مذاهبه الباطلة!.” فهل يستقيم مثل هذا الكلام؟؟؟

بل أين هؤلاء من آيات قذف المحصنات فى القرآن الكريم؟ فإن كان النقاب يستلزم كل تلك المعركة، الرامية للمحصنات “بالعُهر” دون دليل، فإنه ووفقا لمنطقهم، يستوجب عليهم الحد! أليس كذلك؟ أم أن الدين بضاعة، بالنسبة لهم، تُباع وتُشترى وفقا للطلب أو العرض ويؤخذ منها ما يشاءون؟؟ فهؤلاء، ووفقا لنص الله عز وجل، يستوجب عليهم حد الجلد ويجب أن يُمنعوا من أن يظهروا على أى قنوات فضائية، لأنهم ووفقا لنص الله، لا تُقبل لهم شهادة أبدا وأولئك هم الفاسقون وقد لعنوا فى الدنيا والآخرة ولهم عذاب عظيم! وهذا هو كلام الله وليس كلامى والعياذ بالله! وقد أمرنا الله عز وجل بالوسطية فى الدين، وكان من الحكمة لو أنهم يستنكرون عدم ارتداء الحجاب أو النقاب، أن يُعبروا عن آرائهم بأسلوب مُهذب يتماشى مع الدين ويستلهم منه وبذلك يتماشون مع الحكمة والموعظة الحسنة فى الدعوة، وليس مع هذا الكم من القذف لمن لا يرضون عن اختياراتها، سواء من النساء أو من أقوال أجلاء العُلماء من القدامى والمحدثين!

ولقد دُهشت فى مقالى السابق هنا باليوم السابع، من كم الانتقاد بل والسخرية التى تعرضت لها ممن يصفون أنفسهم بالإسلاميين أو بالأصح مُستغلى الدين، بينما كنت أنا أنتقد من يقذف المحصنات، عندما انتقدونى لموافقتى للدكتور حمدى حسن، نائب كتلة الإخوان فى مجلس الشعب، على حرية النقاب، وتركوا متن المقال، دون إشارة إليه، وكأنهم يوافقون تماماً على حرية قذف المحصنات!!! إنه لأمر غريب حقاً، أن يترك الشخص أساس ما تم الحديث عنه، ليناقش الفرعيات! والأغرب أن “يعبد” الإنسان قطعة “قماش”، ويترك كل ما يتعرض له المسلمون من مظالم فى شتى بقاع الأرض! أى أن قطعة القماش تلك، فيها شرف الأمة وعرضها، بينما الفقر والجهل والمرض، وهى الأمور التى تؤدى ببعض المحجبات والمنتقبات والمتبرجات، إلى الدعارة الحقيقية، لا يؤجج لديهم ذرة مشاعر للحديث عنه!! وكأن الظاهرة الأساسية للمرض، لا تهم، ولكن المرض نفسه! فكيف يتم القضاء على المرض، إن لم يُقض على الظاهرة المؤدية له؟ بمنتهى الصراحة، لا أفهم منطقهم على الإطلاق!

إن منبع الرغبة الجنسية ليس فى غطاء رأس، مع احترامى الشديد لرؤية الدين، ولكن فى العقل، فلا يمكن لشىء أن يمنع المرأة عن ممارسة الجنس، إلا عقلها! ولا يوجد أى دليل لعفة الأنثى غير رجاحة منطقها وقدرتها على التمييز ونوازعها الداخلية، أما أن نختصر شرف المرأة فى قطعة من القماش، فهو أمر مُضحك للغاية، وأنا هنا لا أفرض رأياً ولكن أناقش اللامنطق لمن يريد فرض ما يريد، فكلٌّ حر فيما يريد أن يرتدى، والدخول فى حرية الملبس، لأمر غاية فى السُخف ويُعبر عن مضيعة للوقت، لأننا لن نغير من الأمر شيئاً!

لقد نسى “بعض” الشيوخ والمتخصصين فى أمور الدين، كما هو ظاهر، طبيعة دورهم، ليقوموا بعكسه تماماً، فبدلاً من الحض على الوقوف ضد رمى المحصنات، يقومون هم، برمى المحصنات، وبدلاً من تهدئة النقاش وتقويمه ليصبح عقلانيا وإن طبقوا ما أرادوا فى النهاية، فإنهم يشعلون فتيلاً لن ينطفئ، ولقد نمى إلى علمى، أن سيدة قد ساءها ما قاله الدكتور صفوت حجازى، قد رفعت عليه دعوى القذف، ولها كل الحق فى ذلك! ويجب أن يأخذ القانون دوره، بدلاً من أن يأخذ الناس حقوقهم بأيديهم.

وأتمنى فى نهاية ما كتبت، أن نلجأ إلى مناقشة قضايانا ولو كان النقاش عنيفاً، ولكن دون إساءة للغير، فيجب أن نتناقش ونختلف ونأخذ ونعطى، كى نصل إلى كلمة سواء، وحتى إن اختلفنا، أن يحترم أحدنا الآخر، وأن نستلهم فى حواراتنا العقل والمنطق وعدم الإساءة لأحد، لأن الإساءة سهلة للغاية ولا تحتاج إلى أى عقل، بل إن البلطجة أسهل ما يكون! ولكن حديث العقل يحتاج إلى فكر وعقل، وليس كل امرئ يملك العقل، لأنه أصعب من السب والقذف، وفى النهاية، فإنه، إن رُفعت الأيدى، تساوت الرؤوس، فما الفرق بين السابين للدين وهؤلاء الشيوخ، الرامين للمحصنات، الآن؟؟؟