חמזה אל-שׁמח’י (אילאף, 17.9.2006)

הפעיל החברתי העיראקי חמזה אל-שמח’י מבקר את הזניחה של סוגיית מעמד וזכויות האישה בכתיבה הערבית. לטענתו, גם אם כותבים ערביים מטפלים בסוגיית האישה בחברה הערבית, תמיד יהיה זה במסגרת של כתיבה על סוגיות פוליטיות וכלכליות שנראות חשובות ודוחקות יותר ולמולן נגזר על סוגיית הנשים להתגמד.

לאחר נפילת הדיקטטורה של סדאם בתשעה באפריל 2003, החלו כותבינו וכותבותינו לכתוב רבות על סוגיות פוליטיות, מפלגתיות, כלכליות, חברתיות, צבאיות, ביטחוניות וחוקיות רבות וכן על נושאים אחרים. בעת הטלת הכיבוש, הכניסה לבגדאד, תבוסתו של המשטר הרודני, פירוקו של הצבא, קריסתם של מנגנוני המדינה כולם ובמקביל למעשי הגזל והביזה שליוו את כלל התהליכים הללו, כאשר ביזת המוזיאון הלאומי היא רק דוגמה לכך, הורכבה מועצת ממשל מטעם מפלגות וכוחות פוליטיים שונים ובפיקוח אמריקאי ובריטי.

רבים כתבו על ההכנות לבחירות, על ניסוח החוקה ומשאל-העם, על הרכבת הפרלמנט העיראקי, על חלוקת התפקידים הפוליטית, על המלחמה הניטשת על הכיסאות והמינויים, על סוגיית הפדראליות, צורותיה השונות ודרכי היישום שלה בפועל ועל ייסודם של ארגונים רבים של “החברה האזרחית”. היו שכתבו על התעוררותה מחדש של העדתיות, האזוריוּת והמיליציות החמושות, על ההסלמה באירועי הטרור והרצח היומיומיים ומכוניות התופת הנפשעות. כתבו על ההתערבות הזרה בסוגיה העיראקית, על תפקידו של ארגון אל-קאעדה ושל כנופיית אל-זרקאווי, על התרבותן של פעולות הטרור המאורגנות, על פשיית נגע השחיתות הממסדית והכלכלית ועל גניבת הנפט והברחתו אל מעבר לגבולותיה של עיראק.

כותבינו התייצבו מאחורי סוגיות הביטחון והשקט לאזרחים, סוגיות שמירת היכולות והכוחות האקדמיים, האומנותיים, הספורטיביים והחזקתם של הפרופסורים באוניברסיטאות, הרופאים ועורכי הדין. הם התרכזו בסוגיות דרכי אספקת השירותים החיוניים ההכרחיים הטובים ביותר כאספקת דלק על סוגיו, חשמל, מי שתייה ותחילתו של תהליך הבנייה והשיקום, סוגיות הטיפול באבטלה ואספקת אפשרויות לעבודה לכלל האוכלוסייה וסוגיות של שיפור שירותי הבריאות והחינוך. ועוד כהנה וכהנה נושאים שונים. כמו כן, נכתבו עשרות מאמרים בתקופה האחרונה על סוגיית הדגל וההמנון הלאומי ושאלת החלפתם בעת הנוכחית משום שהם מייצגים את עידן הדיקטטורה אשר קרסה ועוד טיעונים שונים ומשונים בעד או נגד החלפתם.

בכל הכתיבה הזו – איפה נמצאת האישה העיראקית במאמריהם של כותבינו ושל כותבותינו? אמנם ישנם כמה מאמרים כאלו, אך אלו הם מאמרים עונתיים, דוגמת העיסוק בדעות על חוק 137 ^[1] או מאמרים כפויי-נסיבות, דוגמת מאמרים בעניין ה-8 במרץ, יום האישה הבינלאומי, ואילו מספרם של המאמרים אודות העניינים הטורדים את הנשים או אודות שאיפותיהן ותקוותיהן של הנשים העיראקיות מועט ביותר.

ביודענו כי האישה העיראקית נפגעה מעושק, קיפוח ודיכוי רבים מספור בימי הדיקטטורה ועודנה סובלת ממחסור, מאלמנות, מאפליה בינה ובין הגבר משלילה של זכויותיה החוקיות והטבעיות הבסיסיות ביותר ונלחמת מלחמה מתמדת למען חירותה האישית ובתוך כך בחרה גם לצאת לעבודה. אפילו הוטלו עליה מגבלות והיא הוחרמה על-ידי חלק מן המנהגים והמסורות החברתיים הפרימיטיביים או על-ידי הכוחות, הארגונים והמיליציות המזוינות העוינות את החיים ואת התפתחותם.

ראוי כי סוגיית האישה העיראקית תעמוד בראש דאגתנו וכתיבתנו כיוון שחירותנו היא בחירותה ושחרורנו הוא בשחרורה משום שהיא עורק החיים ובלעדיה, אין קיום לכולנו.

____________________

[1] חוק עיראקי שנוי במחלוקת מדצמבר 2003, המתיר פוליגמיה לגברים עיראקיים, מבטל את יתרונן של נשים בתביעות גירושין, מחיל על נשים נחיתות אוטומטית בתביעות ירושה, מתיר חיתון של ילדות על-ידי אביהן מיד עם קבלת המחזור הראשון ומתיר “נישואי הנאה” לתקופות קצרות וקצובות.

أين المرأة في كتاباتنا؟

حمزة الشمخي (إيلاف، 17.9.2006)

بعد إنهيار دكتاتورية صدام في التاسع من نيسان عام 2003، كثرت الكتابات من قبل كاتباتنا وكتابنا حول الكثير من القضايا السياسية والحزبية والإقتصادية والإجتماعية والعسكرية والأمنية والقانونية وغيرها.

حيث تم تناول عملية الإحتلال ودخول بغداد وإنهزام النظام الإستبدادي، وقضية حل الجيش وإنهيار مؤسسات الدولة بالكامل ومارافقها من نهب وسلب بمافيها المتحف الوطني، وخلال تلك المرحلة تم تشكيل مجلس الحكم من قبل بعض الأحزاب والقوى السياسية وبإشراف أمريكي بريطاني.

وكتب الكثيرعن التحضير للإنتخابات وكتابة الدستور والإستفتاء وتشكيل مجلس النواب العراقي والمحاصصات السياسية والصراع على الكراسي والمناصب، وقضية الفيدرالية وأشكالها وتطبيقاتها، وتأسيس الكثير من منظمات المجتمع المدني، وظهور الطائفية والمناطقية والأقاليم والمليشيات المسلحة، وتصاعد عمليات الإرهاب والقتل اليومي والمفخخات المجرمة، والتدخل الأجنبي في القضية العراقية ودور تنظيم القاعدة وعصابة الزرقاوي وتزايد الجريمة المنظمة، وإنتشار ظاهرة الفساد الإداري والمالي وسرقة النفط وتهريبه عبر الحدود العراقية.

وتوقف كتابنا حول مسألة الأمن والأمان للمواطنين وحماية الكفاءات والطاقات العلمية والأدبية والرياضية وأساتذة الجامعات والأطباء والمحامين.. وكيفية تقديم أفضل الخدمات الحياتية الضرورية كالوقود بكل أنواعه والكهرباء والماء الصالح للشرب والبدء بعملية البناء والعمران ومعالجة البطالة وتوفيرفرص عمل للجميع وتحسين الخدمات الصحية والتعليمية… إلخ.

وكذلك كتبت عشرات الكتابات في الآونة الأخيرة، حول العلم والنشيد الوطني وكيفية إستبدالهما في الوقت الحاضرلأنهما كانا يمثلان مرحلة الدكتاتورية المنهارة، وغيرها من الآراء المؤيدة والمعترضة على إستبدالهما.

من كل هذا وغيره، أين المرأة العراقية في مقالات كاتباتنا وكتابنا؟، صحيح أن هناك بعض المقالات، ولكنها أما أن تكون موسمية مثل الموقف من قانون 137 أو مناسباتية مثل 8 آذار عيد المرأة العالمي، وإلا أن الكتابات عن هموم وطموحات وآمال المرأة العراقية قليلة جدا.

علما أن المرأة العراقية قد أصابها من الضيم والحيف والغبن الكثير والكثير في زمن الدكتاتورية، ولازالت تعاني من الظلم والعوز والترمل والتمايز بينها وبين الرجل وحرمانها من أبسط حقوقها المشروعة والطبيعية، ومحاربتها الدائمة في حريتها الشخصية بما فيها إختيارها للعمل، وحتى فرض القيود عليها ومحاصرتها من قبل بعض العادات والتقاليد الإجتماعية المتخلفة، أو من قبل القوى والمنظمات والمليشيات المسلحة المعادية للحياة وتطورها.

فلتكن قضايا المرأة العراقية في مقدمة إهتماماتنا وكتاباتنا، لأن حريتنا من حريتها وتحررنا من تحررها، لأنها شريان الحياة، ومن دونها لا حياة للجميع.