ניזאר ג’אף (קול כורדיסטאן, 13.12.2008)

ניזאר ג’אף, העיתונאי הכורדי הבכיר וסגן העורך של השבועות התרבותי הכורדי Payama - Kurd היוצא לאור בגרמניה, ממבקר במאמר זה את עלייתו של הזמר המצרי שעבּאן עבּד אל-רחים כגיבור פופולרי ברחוב המצרי וכסמל למצריוּת המודרנית. לטענתו, רק בחברה מנוונת שאינה מסוגלת לבקר נכוחה את השלטון כמו גם את סמליה התרבותיים, יכולה לעלות דמות חלולה ושלילית כזו כגיבור תרבות וכסמל לאומי.

האומות מרוממות את המופתים התרבותיים והפופולריים שלהן, המשקפים את רוחן המפעמת ואת יכולותיהן הכמוסות במעמקי קיומן הקולקטיבי. כל אימת שהמופתים הללו מציגים ערכים ודוגמה תרבותית ואנושית, הם טומנים בחובם את כל מובניהם של האהבה, השלום וההרמוניה והרי יש לאומות הללו את כל יסודות הקדמה וההצטיינות בהשוואה לאומות אחרות. למרות שאחרים מוצאים כי ראוי להטיל ספק בערכים ובמופת התרבותי של המערב, הם מטילים בו דופי ולא חוסכים מאמץ מלהוכיח את הצד “האטום כמתכת” של התרבות הזו ובה בעת, הם רומזים על כך שתרבותם עודנה נושאת נתונים ערכים אנושיים ומידתיים טובים בהרבה מזו הרווחת במערב או במדינות אשר חיקו אותו. האנשים הללו מרעימים בקולם על כל תופעה פופולרית הכופה עצמה על מציאות החיים ורואים בה אמת-מידה מוחלטת לערכים ואידאלים תרבותיים ספציפיים. אמת, שיריו של השיח’ אימאם והקסידות של אחמד פואד נגם שיקפו מציאות מצרית מרה בצורה שהייתה תמונה שכמעט שיקפה נאמנה את האמת אך בה בעת נשאו משמעויות ותובנות מופלאות ונהדרות. דוגמאות פופולאריות אחרות שצצו ועלו במהלך העשורים האחרונים, אף על פי ששיקפו תובנות והשקפות של הרחוב הפופולרי המצרי, לא נשאו בהכרח באשפתן ערכים או אידאלים תרבותיים מובחנים מלבד המלים ותו לא, מלים אשר השתלטו על תוכנן הנאיבי והשטחי.הזיוף, כמו במקרה של הזמר הפופולרי שעבּאן עבד אל-רחים המוכר כ“שעבּולא”, הוא בכך שהשירים עליהם הוא חוזר בהזדמנויות ספציפיות ולא ספציפיות מנסים להיאחז בדברים שאינם קיימים. כאשר השיח’ אימאם והמשורר אחמד פואד נגם הפגינו קו נוקשה נגד המשטר של הנשיא המנוח מוחמד אנוור סאדאת בשל עמדותיהם, הם גם שיקפו בעת ובעונה אחת את כוחו של המשטר הפוליטי המצרי ואת איתנותם של תכניו האידיאולוגיים והפוליטיים. זאת בעוד שאיננו מוצאים כי אותו הדבר תקף לגבי הזמר שעבולא ומשטרו של הנשיא הנוכחי, חוסני מובארכּ, שכן כשם שהמשטר סובל ממספר משברים עמוקים, אינו מוצא לאף אחד מהם פתרון מתאים ומועיל ומצוי בצומת דרכים מורכבת בלא אלטרנטיבה, גם האומנות הירודה הזו שמציג אותה לעולם-האומנות האיש המוזר הזה נראים כמין שמצא את מינו.

אמצעי התקשורת פרסמו ידיעה על כך ששעבולא צרך מנה גדולה של סמים ולאחר מכן חזרו בהם מדבר הידיעה הזו ומתוכנה. אפילו פרסומה של ידיעה זו על-ידי מקורות רפואיים ולאחר מכן הכחשתהּ על-ידי אותם מקורות, אין בכך כדי להביך להביך את האיש במציאות שבה ניתנים תירוצים דומים לנסיבות שליליות שסובל מהן המשטר בעצמו. קבלת ההכחשות על-ידי הציבור והאמון הניתן בשעבולא הוא ממש כמו הקבלה והאמון להם זוכים דברי ההבל של המשטר המצרי.

אמצעי התקשורת באופן כללי ואלו המצריים בפרט, התאמצו לשווקאת שעבולא כדוגמה לגיבור פופולרי המתנגד לביטויים שליליים רבים והמביע את רגשותיו ואת תחושותיו של הרחוב הפופולרי. אכן הוא בחזקת גיבור, אך כזה של תקופה נוראה ולא סתם רעה. עלייתן של דוגמאות אותנטיות ומודרניות אחרות כדוגמת זו הוא התגשמות של המשטר הפוליטי-חברתי-מחשבתי הרווח, אשר הגיע לדרך ללא-מוצא ואשר מבקש לטפל במשברים והחוליים בהם לקה תוך עשיית שימוש בכל דוכני הבשמים, המלהטים ורופאי-האליל ובאקלים כזה, אך טבעי הוא כי שעבולא ינצוץ ככוכב.

شعبولا.. بطل من الزمن الاردأ

نزار جاف (صوت كوردستان، 13.12.2008)

تتسامى الامم بنماذجها الحضارية و الثقافية و الشعبية التي تعکس روحها الدفاقة و إمکانياتها المخزونة في أعماق وجدانها الجمعي، وکلما کانت تلك النماذج تطرح قيما و مثلا حضارية و إنسانية تحمل في طياتها کل معاني الحب و السلام و الوئام فإن تلك الامم تمتلك أهم مقومات التقدم و التفاضل قياسا لأمم أخرى. ومع ان الکثيرين يروق لهم أن يشککوا في القيم و المثل الحضارية للغرب و يطعنون بها، و يسعون جاهدين للتأکيد على الجانب”المعدني الاصم”من تلك الحضارة، فإنهم في نفس الوقت يلمحون الى أن مجتمعاتهم مازالت تحمل معطيات و قيما إنسانية و أخلاقية أفضل بکثير من تلك التي هي رائجة في الغرب أو دول تحذو حذوهم. هؤلاء يطبلون و يزمرون لکل ظاهرة شعبية تفرض نفسها على الواقع المعاش و يرون فيه معيارا محددا لقيم و مثل حضارية معينة، ولئن کانت أغاني الشيخ امام و قصائد أحمد فؤاد نجم قد عکست واقعا مصريا مريرا و بشکل يکاد يکون صورة طبق الاصل فإنها حملت في ثناياها في نفس الوقت معان و تطلعات بديعة و رائعة، فإن نماذج شعبية أخرى قد إنطلقت خلال العقود الاخيرة مع إنها تعکس بعض من تطلعات و رؤى الشارع الشعبي المصري، قد لا تحمل في الضرورة في جعباتها أية قيم و مثل حضارية مميزة سوى مجرد کلام تغلب على مضامينه السذاجة و السطحية و الإفتعال کما هو الحال مع المطرب الشعبي شعبان عبدالرحيم المعروف بشعبولا، حيث ان الاغاني التي يرددها في مناسبات محددة و غير محددة”يلهث”خلفها سعيا لجني شئ ما من ورائها، وإذا ماکان الشيخ امام و الشاعر أحمد فؤاد نجم قد قاسيا الامرين بسبب من مواقفهما بوجه عهد الرئيس الراحل محمد أنور السادات، فإنهما في نفس الوقت عکسا قوة النظام السياسي المصري وقتها و متانة مضامينه الفکرية و السياسية فيما لانجد الامر ذاته ينطبق على حالة شعبولا و نظام الرئيس الحالي حسني مبارك، إذ کما أن النظام يعاني من عدة أزمات عميقة و لا يجد لأي منها حلا مناسبا و مفيدا ويکاد أن يکون في مفترق عدة طرق من دون أي خيار، فإن ذلك الفن الهابط الذي يطرحه ذلك الرجل الغريب على الفن و الفنانين يتشابه معه تماما بل و ينجذب إليه.

شعبولا الذي تناقلت وسائل الاعلام العربية نبأ تعاطيه لجرعة قوية من المخدرات ثم عادت بنفسها لنفي ذلك النبأ وعلى لسانه، فإن نقل هذا الخبر من مصادر طبية ثم نفيه من مصادر طبية أيضا هو أمر لايحير المرء في ظل تبريرات مشابهة لحالات سلبية يعاني منها النظام ذاته، لکن تقبل النفي هذا من قبل الجماهير و تصديقه هو نفس تقبلها و تصديقها لإدعاءات نظام الحکم المصري.

ان شعبولا الذي تسعى العديد من وسائل الاعلام العربية بشکل عام و المصرية بشکل تسويقه على أنه نموذج البطل الشعبي الرافض للعديد من الظواهر السلبية و المعبر عن مشاعر و أحاسيس الشارع الشعبي، هو بحق بطل، ولکن من الزمن الاردأ وليس الردئ وأن صعود هکذا نماذج و إنحسار أو”تبعيد” نماذج أصيلة و معاصرة أخرى هو تجسيد لواقع النظام السياسي ـ الاجتماعي ـ الفکري الحاکم و الذي وصل الى طريق مسدود ويسعى لمعالجة أزماته و أمراضه متوسلا بکل دکاکين العطارين و المشعوذين و الدجالين وفي هکذا أجواء يکون من الطبيعي جدا بروز شعبولا کبطل!