טארק אל-חומייד (אל-שרק אל-אוסט, 29.1.2008)

העיתונאי הסעודי ועורך היומון הלונדוני ”אל-שרק אל-אוסט“ , טארק אל-חומייד, מבקר את השתלטותם של דוברים קיצוניים, נציגיהן של איראן, סוריה, חזבאללה וחמאס, על אמצעי התקשורת הערבית, מזהיר מפני עיוות השיח התקשורתי וקורא לקולות המתונים להשתלט מחדש על הזירה התקשורתית באותם כלים ממש.

עִקבו אחר אמצעי התקשורת הערביים על כל סוגיה, וראו מיהם הדוברים, מיהם המסבירים עצמם ומיהם אלה המפרשים את החדשות כדי להבטיח כי הרכבת תנוע במסלול המתאים להם. אין בכלל ספק כי אלו הן איראן, סוריה, חמאס וחזבאללה.

נאומיהם של חסן נסראללה וח’אלד משעל והצהרותיהם של וליד אל-מועלם [שר החוץ הסורי], מנושהר מותקי [שר החוץ האיראני] ואנשי שלומם הם אשר ממלאים את את התקשורת. גורמים אלה, או אישים אלה, אינם מסתפקים בפרסום החדשות אלא באים לפרש אותן והרי פירוש החדשות חשוב יותר מפרסומן. מיד עם פרסומה של ידיעה יש כבר מי שמטיל בה ספק ומבקש לפרשה בצורה שונה ולרוקנה מתוכנה. אין די בפרסום הידיעה כדי לומר ”הבאנו את האמת לציבור“; כאשר אתה יורה חץ, אל תעמוד מאחוריו ותריע, אלא תן לו תנופה כל העת, עד אשר יגיע למטרתו.

בכינוסים פוליטיים, מייד כאשר מסיים שר החוץ האיראני לשאת את דבריו, ניתן לראותו מקבל עיתונאים בלובי, מצהיר הצהרות, מפזר ”ספּינים“ ומפרש את החדשות. ביום המחרת, תגלה כי מרבית אמצעי התקשורת ישאו את המסרים האיראניים, וזאת מבלי לציין את הספינים שתפזרנה השגרירויות האיראניות והמאמרים שייכתבו.

הסורים למדו גם הם את המשחק, וניתן לראות אותם או את אנשי שלומם זמינים לכל שיחת טלפון, חמושים באינפורמציה ובפרשנויות התומכות בעמדותיהם, משתמשים בהצהרות שלא לייחוס מחד גיסא ובמסיבות עיתונאים פומביות מאידך גיסא, שלא בהלימה עם העובדות, אלא לשם הצדקה של השקפתם, גם אם זו כוללת שגיאות.

אשר ללבנון, הרי שחסידי חזבאללה אוחזים במכשירי הטלפון שלהם, ממש כמו ברוקרים בבורסה, כשהם ממתינים לכל דכפין שיטלפן אליהם, והם יוכלו לסלף, לפרש דברים מחדש, להאשים אנשים בבגידה ולפזר הכפשות, מצויידים גם הם באינפורמציה ובפרשנויות שתוכנן בא לשרת את האינטרסים של המפלגה.

ואשר לחמאס, הרי שח’אלד משעל מגיח בכל צוהר תקשורתי, מפרש, מסביר, מאשים אנשים בבגידה, מעלה תביעות ומאחוריו ניצבים כל אלה החוזרים שוב ושוב על אותו תקליט של מנהיג החמאס ורעיונותיו. כמות הדברים וההופעות [הטלוויזיוניות] של ח’אלד משעל ושל חסן נסראללה דומה מאוד למספר ההופעות והראיונות עם כלל המומחים לסוגיות הערביות. במקרה הפלסטיני, מה שעושה ח’אלד משעל בתקשורת עולה על מה שעושה בה הנשיא הפלסטיני מחמוד עבּאס.

כל זאת נעשה על-מנת לזכות במערכה על דעת הקהל הערבית ולזכות באהדתה ולפיכך ניתן לגלות כי השיח הדמגוגי, הלא-רציונאלי, הוא הרוֹוח במרבית אמצעי התקשורת שלנו. עם כל מה שנאמר על השפעתה של דעת הקהל, יש מי שלוקח אותה ברצינות. עם זאת, אין משתמעות מכך שתיקה או התעלמות אלא התמודדות אמיצה, חשיפת של מידע ומתן פרשנותו לו. זה הדבר החשוב ביותר.

סייג לחוכמה שתיקה, אכן כך! אולם לשתיקה יש גם השלכות מרחיקות-לכת, והבולטות שבינן הן הריסת השיח הרציונאלי והמשך התבוססותו של האזור בבוץ חם, בשירות האג’נדה של איראן, סוריה וגרורותיהן. איננו יכולים לקבל את שליטת השיח הנשלט בידי התנועות על חשבון שיח המדינה ואת שליטת השיח הפונה לרגשות על חשבון השיח הפונה להיגיון.

לפיכך השאלה שראוי לשאול היא: היכן המתונים?

أهم من الأخبار تفسيرها

طارق الحميد (الشرق الأوسط، 29.1.2008)

راقبوا وسائل الإعلام العربية بكل أنواعها، ولاحظوا من هم المتحدثون، والمبررون، ومن الذين يقومون بتفسير الأخبار، وضمان أن القطار يسير على المسار الذي يريدون. بكل تأكيد إنهم إيران، سورية، حماس، وحزب الله.

خطابات حسن نصر الله، وخالد مشعل، وتصريحات وليد المعلم، ومنوشهر متقي، ومن هم محسوبون عليهم، هي التي تملأ الإعلام. تلك الجهات، أو الأشخاص، لا يكتفون ببث الأخبار، بل وتفسيرها، وتفسير الخبر أهم من نشره. فما أن يصدر الخبر إلا وهناك من يشكك فيه، محاولا إعادة تفسيره، وإفراغه من محتواه. لا يكفي أن تبث الخبر، وتقول لقد قدمنا الحقائق للناس، فعندما تطلق السهم لا تقف خلفه داعيا، بل امنحه الزخم طوال الوقت، حتى الوصول للهدف.

في المؤتمرات السياسية ما أن يفرغ وزير خارجية إيران من إلقاء كلمته، إلا وتجده في بهو المكان مستقبلا الصحافيين، مصرحا، ومسربا، ومفسرا للأخبار، فتجد معظم وسائل الإعلام وقد خرجت في اليوم الثاني تحمل رسائل إيران، ناهيك مما تفعله السفارات الإيرانية من تسريبات، وكتابة للمقالات.

السوريون تعلموا اللعبة، فتجدهم متاحين لأي اتصال هاتفي، هم أو المحسوبون عليهم، مزودين بمعلومات وتفسيرات تدعم موقفهم، يتحركون مرة من خلال تصريحات غير منسوبة لمصدر، ومرة أخرى من خلال مؤتمرات صحافية، ليس تدعيما للحقائق، ولكن من أجل تبرير وجهة نظرهم حتى وإن كانت تنطوي على مغالطات.

أما في لبنان، فمريدو حزب الله يمسكون بهواتفهم منتظرين المتصل، كسماسرة البورصة، للتشويش، وإعادة التفسير، والتخوين والاتهام، مزودين بمعلومات وتفسيرات تنطوي على ما يخدم مصالح الحزب.

وفيما يخص حماس، فها هو خالد مشعل يطل من كل نافذة إعلامية، يفسر، ويبرر، ويخوّن، ويطالب، ويأتي من خلفه من يردد نفس اسطوانة زعيم حماس، وأفكاره. وعدد كلمات وظهور خالد مشعل وحسن نصر الله يضاهيان عدد ظهور وحديث أكثر المسؤولين عن الملفات العربية، ففي الحالة الفلسطينية، ما يفعله خالد مشعل، إعلاميا، يفوق ما يفعله الرئيس الفلسطيني محمود عباس.

كل ذلك لكسب معركة الرأي العام العربي، واستمالته، ولذلك نجد الخطاب الشعبوي غير العقلاني هو الذي يسود في جل وسائل إعلامنا. ومهما قيل عن تأثير الرأي العام إلا ان هناك من يحسب له حساب، وبالتالي فإن ذلك لا يعني الصمت والتجاهل، بل المواجهة، وكشف المعلومات، وتفسيرها، وهذا أهم شيء.

الصمت حكمة، نعم! لكن للصمت عواقب كبيرة، أبرزها تقويض الخطاب العقلاني، وجعل المنطقة دائما على صفيح ساخن، خدمة لأجندة إيران وسورية، ومن يتبعونهما. لا يمكن أن نقبل بأن يسود خطاب الحركات على خطاب الدولة، وخطاب العواطف على خطاب المنطق.

ولذا يكون السؤال المستحق: أين المعتدلون؟