סלאח מונתסר (אל-אהראם, 19.11.2007)

העיתונאי המצרי סלאח מונתסר, מי שהיה עורך הכותרות בעיתון אל-אהראם בימי ביקורו של סאדאת בישראל, מסתמך על זכרונותיו של שר החוץ המצרי מימי חתימת הסכם השלום בניסיון להעריך את דעתם של דוברים ערבים אשר ביקרו משך שנים רבות את סאדאת וחזרו בהם מן ההתנגדות למהלך ההיסטורי בשנים האחרונות.

לאחר 30 שנה, עולה מספרם של אלה אשר מצפונם התעורר והם עושים צדק עם אנוואר סאדאת למרות רגשות העוינות שהיו להם כלפיו. בינם ובין עצמם הם שואלים מה היה קורה לולא היה סאדאת נוסע לירושלים והיה מבצע – כפי שאומר עמיתי פרופ’ אבראהים עיסא – את השגיאה הגדולה ביותר בחייו אשר הביאה את התועלת הגדולה ביותר לנו – השבת סיני המשוחררת למצרים. העיסוק הזה של אותם אנשים בינם ובין עצמם על מה שיכול היה לקרות לולא ביצע סאדאת את הצעד מקבל מאליו תשובה הלכה למעשה במה שמתרחש היום ברמת הגולן הסורית שהישראלים שינו את מאפייניה ומילאו אותה בעיירות ובערים חדשות. התמזל מזלי וראיתי את השינוי הזה בעת ביקורי בגולן בשנת 1994.

אנוואר סאדאת לא היה נביא ולא שליח האל, אך הוא היה מציאותי. אופיו המציאותי הוא אשר הביא אותו לקחת על עצמו מה שלא יכול היה לקחת איש מבין אחיו הערבים אשר החרימו אותו, בודדו אותו, האשימו אותו בבגידה והוציאו מארצו את משרדי מטה הליגה הערבית.

השר המנוח אבראהים כּאמל, אשר ליווה את הנשיא סאדאת לכפר הנופש בקמפּ דייויד שבה התנהל המשא ומתן בין סאדאת ומנחם בגין, ראש-ממשלת ישראל בנוכחותו נשיא ארה”ב, ג’ימי קארטר, בין התאריכים 4 -17 בספטמבר 1978, מספר כי הוא חש כי ההסכם שהשיגו הצדדים לאחר תלאות שנמשכו 13 אינו עונה על הציפיות הראשוניות שהיו לאבראהים כּאמל ממנו. כּאמל רצה לנקות את מצפונו והלך לסאדאת ביום שקדם לחתימת ההסכם ואמר לו באופן גלוי ומלא את דעתו על עניין ההסכם. בשל כך אני מפציר בכך ומשביע אותך – כך אמר אבראהים כּאמל לסאדאת – כי תשמור על אחדות השורות הערבית ותסרב לחתום על הסכם הרסני שכזה.

סאדאת אמר לו – ואני מצטט ישירות מספרו של אבראהים כּאמל (”השלום הנעלם“): ”אתה אינך יודע דבר על הערבים! שאל אותי – לו הם יישארו לנפשם, הם לא יגשרו על המחלוקות בינם ולא יאחדו כוחות. בדרך זו, הכיבוש הישראלי יישאר בעינו ויסתיים רק כאשר אלה יכלו את אחרונת האדמות הערביות הכבושות וזאת מבלי שהערבים ינקפו אצבע חוץ מהרעש הרגיל והסיסמאות הנבובות, כפי שפעלו תמיד, והרי הם מעולם לא הגיעו לכלל הסכמה על פיתרון“.

סאדאת המשיך ואמר: ”המשמעות של השארת סיני תחת השליטה הישראלית בהמתנה לפתרונה של הסוגיה הפלסטינית הוא כי ישראל תמלא את חצי האי בהתנחלויות חדשות יום אחר יום. האין זו טיפשות?! אתה מדבר כי אינך יודע דבר על המצב הפנימי במצרים. עבד אל-נאצר הותיר לי ירושה כבדה מנשוא של דאגות ובעיות“.

”מצבנו הכלכלי והחברתי גרוע ביותר וכל אמצעיה של המדינה מצויים בקריסה. מצרים לא תוכל לצאת ממצבה הנורא אלא אם תשיג שלום כך שתוכל להקדיש את כל משאביה לצמיחה. רק אז מצרים תהיה בעמדת כוח בה יוכלו לסייע לפלסטינים לפתור את הסוגיה שלהם.

אבראהים כּאמל לא קיבל את עמדתו של סאדאת והגיש את התפטרותו בשביל שיוכל לנער חוצנו מן הפשע שבחתימת הסכם קמפּ דייויד. רק לאחר מכן, לפני שנאסף לחיק אלוהיו ונפטר מן העולם, חזר בו אבראהים כּאמל והצהיר כי סאדאת צדק!

لو لم يفعلها السادات‏!‏

صلاح منتصر (الاهرام، 19.11.2007)

بعد‏ ٣٠‏ سنة زاد عدد الذين استيقظت ضمائرهم وأنصفوا انور السادات رغم مشاعر العداء التي حملوها له‏,‏ وقد تساءلوا بينهم وبين أنفسهم ماذا لو لم يذهب إلي القدس وارتكب ــ علي حد وصف الزميل الاستاذ ابراهيم عيسي أعظم خطأ في حياته والذي أدي إلي أعظم صح في حياتنا‏,‏ وهو عودة سيناء إلي مصر محررة
‏{‏ وهذا التساؤل عما كان يمكن أن يحدث لو لم يفعلها السادات مردود عليه عمليا وواقعيا بما هو حادث حتي اليوم في هضبة الجولان السورية التي غير الاسرائيليون معالمها وملأوها بالقري والمدن الجديدة وكان من حظي أن رأيت هذا التغيير عند زيارتي للجولان عام ‏١٩٩٤.‏
ولم يكن انور السادات نبيا ولارسولا ولكنه كان واقعيا‏..‏

وهذه الواقعية هي التي جعلته يتحمل مالم يكن ممكنا أن يتحمله بشر من اخوته العرب الذين قاطعوه وعزلوه واتهموه بالخيانة وسحبوا من بلده مقر الجامعة العربية‏.‏

يحكي الوزير الراحل ابراهيم كامل وزير الخارجية الذي صحب الرئيس السادات إلي استراحة كامب ديفيد حيث جرت المفاوضات بين السادات ومناحم بيجين رئيس وزراء اسرائيل بحضور الرئيس الامريكي جيمي كارتر في الفترة من ٤‏ إلي ١٧‏ سبتمبر ‏١٩٧٨,‏ أنه ــ أي ابراهيم كامل ــ شعر بأن الاتفاق الذي تم التوصل اليه بعد عناء ‏١٣‏ يوما لا يحقق الأمل الذي يراه ابراهيم كامل فأراد ابراء ذمته وذهب إلي السادات في اليوم السابق علي توقيع الاتفاق وصارحه برأيه كاملا في مشروع الاتفاق‏.‏ لذلك أرجوك واستحلفك ــ هكذا قال إبراهيم كامل للسادات ــ أن تحافظ علي الصف العربي وترفض التوقيع علي مثل هذا الاتفاق المدمر

قال له السادات ــ وأنا أنقل من كتاب ابراهيم كامل حرفيا‏(‏كتاب السلام الضائع‏)‏ قال السادات‏:‏ إنك لاتعلم شيئا عن العرب‏.‏ اسألني أنا‏.‏ إنهم لوتركوا وشأنهم فلن يحلوا أو يربطوا‏.‏ وسيظل الاحتلال الاسرائيلي قائما إلي أن ينتهي إلي التهام الأراضي العربية المحتلة دون أن يحرك العرب ساكنا غير الجعجعة وإطلاق الشعارات الفارغة‏,‏ كما فعلوا منذ البداية ولن يجمعوا علي حل أبدا‏.‏

ثم قال السادات‏:‏ مامعني أن أبقي سيناء تحت السيطرة الاسرائيلية حتي تحل المشكلة الفلسطينية لتغمرها اسرائيل بمستوطنات جديدة يوما بعد يوم‏.‏ أليس هذا من الغباء؟ انك تتكلم لأنك لاتعرف شيئا عن أحوال مصر الداخلية‏.‏ لقد ترك لي عبدالناصر تركة مثقلة بالهموم والمشاكل‏.‏

وإن أوضاعنا الاقتصادية والاجتماعية في غاية السوء وكل مرافق البلد منهارة ولن تستطيع مصر أن تخرج من أحوالها المتردية إلا إذا حصلت علي السلام وكرست كل مواردها للتنمية‏,‏ وعندئذ ستكون مصر في مركز أقوي لمساعدة الفلسطينيين في حل مشكلتهم‏.‏

ورفض ابراهيم كامل منطق السادات وقدم استقالته حتي يغسل يديه من جريمة توقيع كامب ديفيد‏..‏ وفيما بعد وقبل ان يتوفاه الله تراجع ابراهيم كامل وأعلن أن السادات كان علي حق‏!‏